ताइवान र अमेरिकाबीच ऐतिहासिक सम्झौता

ताइवानले अमेरिकासँगको व्यापारिक सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउँदै ‘लोकतान्त्रिक’ उच्च प्रविधिको आपूर्ति श्रृंखला (Supply Chain) निर्माण गर्ने घोषणा गरेको छ। गत साता वासिङ्टनसँग भएको ऐतिहासिक भन्सार महसुल (Tariff) कटौती सम्झौतासँगै ताइवानले अमेरिकामा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) र सेमीकन्डक्टर क्षेत्रमा ठूलो लगानी गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको हो।

सम्झौताका मुख्य बुँदाहरू:

• लगानी: ताइवानका चिप निर्माता कम्पनीहरू (जस्तै TSMC) ले अमेरिकामा सेमीकन्डक्टर, ऊर्जा र AI उत्पादनका लागि २५० अर्ब अमेरिकी डलर प्रत्यक्ष लगानी गर्नेछन्।
• ऋण सुविधा: थप लगानी सहज बनाउन ताइवान सरकारले थप २५० अर्ब डलरको ऋण ग्यारेन्टी (Credit Guarantee) समेत उपलब्ध गराउनेछ।
• भन्सार छुट: ताइवानबाट अमेरिका निर्यात हुने अधिकांश सामानमा लाग्दै आएको २०% भन्सार दरलाई घटाएर १५% कायम गरिएको छ।
• विशेष सुविधा: अमेरिकामा आफ्नो उद्योग विस्तार गर्ने चिप निर्माताहरूले निर्माण अवधिको समयमा निश्चित कोटासम्म शुल्कबिना नै सामान आयात गर्न पाउनेछन्।

‘प्रजातान्त्रिक क्याम्प’ को नेतृत्व गर्ने लक्ष्य

ताइवानकी उपप्रधानमन्त्री चेङ ली-च्युनले ताइपेईमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै यो सम्झौता ताइवानको चिप उद्योगलाई बाहिर लैजानका लागि नभई यसको शक्तिलाई विश्वव्यापी रूपमा विस्तार गर्नका लागि भएको बताउनुभयो। उहाँले भन्नुभयो, “विगतमा हामी ‘ताइवानले मद्दत गर्न सक्छ’ भन्थ्यौं, तर अब ‘ताइवान र अमेरिकाले नेतृत्व गर्न सक्छन्’ भन्ने हाम्रो लक्ष्य हो। हामी मिलेर लोकतान्त्रिक मुलुकहरूका लागि बलियो आपूर्ति श्रृंखला बनाउनेछौं।”

अमेरिकी वाणिज्य मन्त्री हावर्ड लुटनिकले हालै एक अन्तर्वार्तामा यदि कम्पनीहरूले अमेरिकामा उद्योग निर्माण गरेनन् भने १००% सम्म भन्सार लाग्न सक्ने चेतावनी दिनुभएको थियो। तर यो नयाँ सम्झौताले ताइवानलाई ‘मोस्ट फेभर्ड’ (विशेष प्राथमिकता) को दर्जा दिएको छ, जसले गर्दा ताइवानी कम्पनीहरूले भविष्यमा लाग्न सक्ने कडा भन्सार नियमहरूबाट सुरक्षा पाएका छन्।

चीनको चासो र सुरक्षाको ‘पहरा’

ताइवानको सेमीकन्डक्टर उद्योगलाई त्यहाँ ‘देशको रक्षा गर्ने पवित्र हिमाल’ (Sacred Mountain Protecting the Country) मानिन्छ। चीनले ताइवानलाई आफ्नो अभिन्न अङ्ग दाबी गर्दै आएको र आवश्यक परे बल प्रयोग गर्ने धम्की दिइरहेको सन्दर्भमा अमेरिकासँगको यो रणनीतिक साझेदारीलाई अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण मानिएको छ।

यो सम्झौताले अमेरिकाको घरेलु चिप उत्पादन क्षमतालाई बढावा दिने मात्र नभई ताइवान र अमेरिकाबीचको सुरक्षा र आर्थिक सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाउने विश्वास गरिएको छ।